Atypische myopathie

Atypische myopathie is een spierziekte, die heftige gevolgen kan hebben voor het paard. Atypische myopathie ontstaat veelal wanneer paarden zaailingen en/of zaden binnenkrijgen van een giftige esdoornsoort tijdens het grazen en komt veelal voor in het voorjaar en najaar. Helaas bestaat er nog geen goed geneesmiddel tegen deze ziekte, waardoor het vermijden van giftige esdoorn bomen dan ook erg belangrijk blijft.

Wat is het?

Atypische myopathie is (veelal een dodelijke) spierziekte, die plotseling kan ontstaan door het eten van giftige bladeren, zaden en zaailingen van esdoorn bomen. De ziekte treedt plotseling op en kan al snel fataal worden. In sommige gevallen worden de getroffen paarden zelfs dood in de weide aangetroffen.

De stof hypoglycine A veroorzaakt een ernstige verandering in het energiemetabolisme en zorgt er dan ook voor dat uiteindelijk de spieren, onder andere de spieren die gebruikt worden voor het ademenen, hun werk onvoldoende meer kunnen uitvoeren [6]. Uiteindelijk kan de gifstof er dan ook voor zorgen dat het getroffen paard sterft.

Hoe wordt het veroorzaakt?

De stof hypoglycine A veroorzaakt waarschijnlijk atypische myopathie. Deze stof zit in de zaden, bladeren en zaailingen van een aantal esdoorn soorten [7]. Tot nu toe is deze gifstof alleen in de volgende esdoorn soorten aangetroffen[8]:

• Vederesdoorn (Acer Negundo)

• Japanse esdoorn (Acer Palmatum)

• Zilveresdoorn (Acer Sacharinum)

• Suikeresdoorn (Acer Sacharum)

• Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus)

Daarentegen is er in de bladeren, zaden en zaailingen van de Noorse esdoorn (Acer platanoides) en de Spaanse aak (Acer campestre), leden van de esdoornfamilie, geen spoor van de gifstof hypoglycine A gevonden [7].

Het binnenkrijgen van de gifstoffen gebeurt door het opeten van de zaailingen, bladeren en/of zaden, doordat deze gevallen zijn op het hooi of doordat deze worden opgenomen tijdens het grazen. Ook in paddocks kan je hier en daar zaailingen, bladeren en zaden aantreffen, die de paarden vervolgens opeten.

Aan de hand van de maximale gevonden concentratie van Hypoglycine A in de zaden en zaailingen is er uit een onderzoek gebleken dat 20 gram zaden of 50 zaailingen al giftig kunnen zijn voor het paard [2].

Hooi

Wanneer er gras wordt gemaaid van een weide waaromheen giftige esdoorn bomen staan, kan het gebeuren dat er zaailingen en zaden tussen het hooi belanden. Deze zaden en zaailingen kunnen nog gedurende jaren na het maaien hypoglycine A bevatten [1]. Het is daarnaast mogelijk dat er een kruisbesmetting ontstaat wanneer je gras samen met de zaailingen maait [3]. Belangrijk is het dan ook om geen gras te maaien van weilanden waaromheen esdoorn bomen staan en je hooi te controleren op mogelijk aanwezige zaailingen en zaden.

Water

Naast weidegang en hooi, kunnen de gifstoffen van de esdoornbomen ook opgenomen worden via het water. Hypoglycine A is namelijk een wateroplosbare stof [2]. Hierdoor is het dan ook mogelijk dat, wanneer bijvoorbeeld de sloot waar je paard uit drinkt langs of dichtbij esdoorn bomen stroomt, je paard de gifstoffen binnen krijgt. Door het vallen van zaailingen in het water kunnen de gifstoffen zich met het water mengen, waardoor 2 liter van dit water al giftig zou kunnen zijn[2]. Zorg er dan ook voor dat het water waar je paard van drinkt niet in contact is gekomen met giftige delen van esdoorn bomen.

Via moeder

Er is een geval bekend van een veulen die vergiftigd werd met hypoglycine A via de moeder. Het was onduidelijk of dit kwam doordat de gifstof is doorgegeven via de moedermelk of via de placenta [9]. Extra belangrijk is het dan ook om zwangere paarden niet te laten grazen in de buurt van esdoorn bomen.

Determineren van de esdoorn

Het kan soms nogal lastig zijn om te bepalen met welke esdoorn je te maken hebt. In Nederland komen over het algemeen de gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus), de Noorse esdoorn (Acer platanoides) en de Spaanse aak (Acer campestre) voor, waarvan alleen de gewone esdoorn de gifstof bevat.

Je kan de verschillende esdoorn bomen gemakkelijk herkennen aan hun bladeren. De Noorse esdoorn heeft puntige bladeren, terwijl die van de gewone esdoorn minder scherp zijn en er meer gekarteld uitzien. De bladeren van de spaanse aak zijn juist weer erg rond.

Naast dat de boom gemakkelijk te identificeren is aan de hand van de bladeren, kan er ook gemakkelijk onderscheid gemaakt worden tussen de zaden van de verschillende esdoorn soorten. De hoek tussen de zaden van de gewone esdoorn is veel kleiner dan die van de noorse esdoorn. Zo is de hoek van de spaanse aak tussen de twee zaden ongeveer 180 graden, de hoek tussen de zaden van de gewone esdoorn tussen de 60 en 90 graden en de hoek tussen de zaden van de noorse esdoorn groter dan 90 graden [21].

In de gids van Renaud et al. (2019) staat duidelijk aangegeven hoe je de bomen aan de hand van de bladeren en zaden kunt herkennen [21]. Klik hier.

Voor duidelijke foto's van de verschillende soorten, ga dan naar deze website of naar deze website. Hieronder heb ik geprobeerd de bladeren en zaden te tekenen van de drie in Nederland meest voorkomende esdoorn soorten (deze zijn niet op schaal getekend).

Symptomen

De symptomen lijken in het begin een beetje op de symptomen van de maandagziekte/spierbevangenheid. In eerst instantie lopen de dieren erg stijf, zijn duf en vertonen mogelijk koliekachtige symptomen. Daarnaast kan het zijn dat het dier zijn hoofd gebogen naar beneden houdt en zich verder niet beweegt. De urine is vaak afwijkend en heeft een donkerbruine/rode kleur.

Later kan het getroffen paard meestal niet meer op zijn benen blijven staan. Hij/zij gaat liggen en komt niet meer overeind. De ademhaling is vaak erg hoog. Uiteindelijk verzwakt het dier steeds verder en overlijdt hij/zij in de meeste gevallen na een aantal uur of enkele dagen, doordat de ademhalingsspieren hun werk niet meer kunnen uitvoeren[6].

De volgende symptomen kunnen bij atypische myopathie horen [8]:

• dufheid;

• spierstijfheid;

• spiertrillingen;

• spierzwakte;

• spiertrekkingen;

• koliekachtige symtomen;

• zweten;

• afwijkende urine;

• niet meer kunnen opstaan en/of bewegen;

• zwaar ademen en moeite met ademen.

Mogelijk wilt je paard wel eten, maar lukt het kauwen en slikken niet doordat de spieren zijn aangetast. Een slokdarmverstopping zou hierdoor dan ook kunnen ontstaan. Helaas uit de ziekte zich veelal binnen 3 dagen in 75% van de gevallen tot de dood [8].

Behandeling

Het belangrijkste is dat je zo snel mogelijk contact opneemt met je dierenarts en hij met spoed jouw kant op komt. De dierenarts kan de ziekte diagnosticeren aan de hand van de symptomen, de aanwezigheid van giftige esdoorn bomen en bloed- en urineonderzoek.

Tot de tijd dat de dierenarts is gearriveerd, is het belangrijk om ervoor te zorgen dat je paard (en eventuele weidegenootjes) geen bladeren, zaailingen en zaden meer tot zich kunnen nemen. Soms kan het handig zijn (indien nog mogelijk) om je paard afzijdig ergens neer te zetten op een veilige plek, waar de dierenarts het paard goed kan behandelen en andere paarden er niet bij kunnen. Een (grote) stal of afgesloten stuk paddock (met zachte ondergrond) kan handig zijn, omdat het paard mogelijk wil gaan liggen en niet meer 1,2,3 overeind zal gaan komen. Het paard moet je echter niet te ver willen verplaatsen, aangezien lopen voor extra schade aan de spieren kan zorgen [10]. Hierdoor wordt dan ook over het algemeen vervoer met een trailer afgeraden.

Naast dat het belangrijk is om je paard op een veilige (droge) plek te zetten, is het ook belangrijk om je paard warm te houden tot de dierenarts komt [10]. Paarden met atypische myopathie kunnen in sommige gevallen onderkoeld raken, waardoor een eventuele (fleece)deken handig kan zijn.

Helaas bestaat er nog geen goed geneesmiddel tegen atypische myopathie. Wel is er uit onderzoek gebleken dat behandeling met vitamines de overlevingskansen verhoogt [5]. Over het algemeen zal de dierenarts de symptomen proberen te behandelen [8].

Preventie

De beste manier om atypische myopathie te voorkomen is door je paard niet te laten grazen dichtbij esdoorn bomen en om de mogelijk aanwezige esdoorn bomen rondom je weide weg te laten halen. Helaas is atypische myopathie niet helemaal te voorkomen, aangezien de zaden enkele honderden meters met de wind meegevoerd kunnen worden [1].

Maaien

Het maaien van de weide die besmet is met zaailingen, zorgt er niet voor dat de gifstof in de zaailingen verdwijnt [3]. Het is zelfs zo dat de hoeveelheid van de gifstof hypoglycine A de eerste week na het maaien tijdelijk toeneemt [3]. Ondanks dat zaailingen worden afgemaaid, blijven ze tot zeker 6-8 maanden hypoglycine A bevatten [3], waardoor het dan ook niet verstandig is om het weiland te maaien en vervolgens de zaailingen te laten liggen. Het beste is om de zaailingen handmatig uit de grond te trekken en vervolgens weg te gooien in een vuilniszak.

Spuiten

Ook het spuiten van de zaailingen met dimethylamine of picolinezuur gebaseerde onkruidverdelgers, hadden geen effect op de concentratie hypoglycine A in de zaailingen [3]. Het spuiten van de zaailingen met deze middelen heeft dan ook geen effect.

Verwijderen van bomen en zaden

De beste preventiemaatregel is het zoveel mogelijk verwijderen van de giftige esdoornbomen, zaden, bladeren en zaailingen. Gebruik eventueel een bladblazer voor de bladeren en trek de zaailingen handmatig uit de grond. Loop een rondje langs je weide en controleer de rand van je weide op de aanwezigheid van esdoorn bomen.

Actieve kool

Destijds zijn er verschillende artikelen gepubliceerd over de mogelijke werkzaamheid van actieve kool bij atypische myopathie. Uit een onderzoek is namelijk gebleken dat actieve kool de gifstof hypoglycine A aan zich kan binden [4]. Echter is het bindingsvermogen ervan afhankelijk van de dosis en PH-waarde en is het niet bekend in hoeverre het werkzaam is in de darmen van het paard [4]. Mogelijk kan actieve kool gebruikt worden bij de weidemaatjes van een getroffen paard en bij getroffen dieren met vroege indicaties om verdere opname door de darmen te voorkomen. Het is echter niet handig te gebruiken als preventiemiddel voor paarden met een verhoogd risico op het krijgen van atypische myopathie, omdat de actieve kool via een sonde gegeven moet worden. Ter behandeling van atypische myopathie heeft het geen effect, aangezien de actieve kool geen invloed heeft op de al opgenomen hypoglycine A. Het kan er mogelijk alleen voor zorgen dat verdere opname door de darmen zoveel mogelijk beperkt wordt.

Het beste is om atypische myopathie zoveel mogelijk te voorkomen door giftige esdoornbomen te laten weghalen en zaailingen, bladeren en zaden zoveel mogelijk te verwijderen. Helaas valt het niet helemaal te voorkomen, aangezien de zaden honderden meters door de wind meegevoerd kunnen worden.

Het hooien van een weide waaromheen esdoornbomen staan, is niet aan te raden.

Heb je nog vragen en/of opmerkingen over dit artikel? Stuur mij dan gerust een berichtje!

Bronnen

1. Votion, D.-M.; François, A.-C.; Kruse, C.; Renaud, B.; Farinelle, A.; Bouquieaux, M.-C.; Marcillaud-Pitel, C.; Gustin, P. (2020). Answers to the Frequently Asked Questions Regarding Horse Feeding and Management Practices to Reduce the Risk of Atypical Myopathy. Animals, 10, 365. https://doi.org/10.3390/ani10020365

2. Voiton, D.M., Habyarimana, J.A., Scippo, M.L., Richard, E.A., Marcillaud-Pitel, C., Erpicum, M., Gustin, P. (2019) Potential new sources of hypoglycin A poisoning for equids kept at pasture in spring: a field pilot study. Vet. Rec., 184 (24), 740. https://doi.org/10.1136/vr.104424

3. González-medina, S., Montesso, F., Chang, Y.M., Hyde, C., Piercy, R.J. (2019). Atypical myopathy-associated hypoglycin A toxin remains in sycamore seedlings despite mowing, herbicidal spraying or storage in hay and silage. Equine Vet. J., 51(5), 701-704. https://doi.org/10.1111/evj.13070

4. Krägeloh, T., Cavalleri, J.M.V., Ziegler, J., Sander, J., Terhardt, M., Breves, G., Cehak, A. (2018). Identification of hypoglycin A binding adsorbents as potential preventive measures in co-grazers of atypical myopathy affected horses. Equine Vet. J., 50(2), 220-227. https://doi.org/10.1111/evj.12723

5. González-Medina, S., Ireland, J.L., Piercy, R.J., Newton, J.R., Votion, D.M. (2017). Equine atypical myopathy in the UK: Epidemiological characteristics of cases reported from 2011 to 2015 and factors associated with survival. Equine Vet. J., 49(6),746-752. https://doi.org/10.1111/evj.12694

6. Lemieux, H., Boemer, F., van Galen, G., Serteyn, D., Amory, H., Baise, E., Cassart, D., van Loon, G., Marcillaud-Pitel, C., Votion, D.M. (2016), Mitochondrial function is altered in horse atypical myopathy. Mitochondrion, 30, 35-41. https://doi.org/10.1016/j.mito.2016.06.005

7. Westermann, C.M., van Leeuwen, R., van Raamsdonk, L.W.D, Mol, H.G.J. (2016). Hypoglycin A concentrations in Maple Tree species in the Netherlands and the Occurrence of Atypical Myopathy in Horses. J. Vet. Intern. Med., 30(3), 880-884. https://dx.doi.org/10.1111%2Fjvim.13927

8. Paulussen, E., Broux, B., Lefère, L., Deprez, P., van Loon, G. (2015). Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 84. https://vdt.ugent.be/sites/default/files/artikel6_1.pdf

9. Karlíková, Radana & Široká, Jitka & Mech, Marek & Friedecký, David & Janečková, Hana & Mádrová, Lucie & Hrdinová, Františka & Drábková, Zuzana & Dobešová, Olga & Adam, Tomáš & Jahn, Petr. (2018). Newborn foal with atypical myopathy. Journal of veterinary internal medicine, 32(5), 1768-1772. https://doi.org/10.1111/jvim.15236

10. Fabius, Lidwien & Westermann, Cornélie. (2017). Evidence-based therapy for atypical myopathy in horses. Equine Veterinary Education. 30. https://doi.org/10.1111/eve.12734

11. Renaud, B., François, A.-C., Dopagne, C., Rouxhet, S., Gustin, P., Voiton, D. (2019). Identification of the maple tree responsible for atypical myopathy. https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/242221/1/Maple-English.pdf