Welk ontwormingsmiddel moet ik kiezen?

Ashley Koning
19 mrt 2020
7 minuten om te lezen

Een paard kan geïnfecteerd zijn met verschillende wormsoorten. Elke soort heeft zo zijn eigen behandeling nodig. Het ene ontwormingsmiddel is werkzaam tegen bijvoorbeeld de kleine bloedworm, terwijl de ander alleen werkzaam is tegen de lintworm. Daarnaast is er steeds meer resistentie verspreid tegen de verschillende ontwormingsmiddelen, waardoor het kan zijn dat het ontwormingsmiddel vroeger wel werkzaam was tegen de desbetreffende wormsoort, maar nu geen effect meer heeft op de aanwezige wormen in het paard.

De ontwormingsmiddelen

In Nederland zijn op dit moment ontwormingsmiddelen verkrijgbaar met de werkzame stof ivermectine, moxidectine, fenbendazol, pyrantel of praziquantel of een combinatie van deze stoffen. Deze werkzame stoffen zijn onder verschillende merknamen verkrijgbaar. In onderstaand schema heb ik een aantal ontwormingsmiddelen opgesomd, waarbij je aan de hand van het sterretje kan zien welke werkzame stof(fen) de producten bevatten.

Werkzaamheid

Ivermectine

Ivermectine behoort tot de macrocyclische lactonen. Ivermectine is zowel werkzaam tegen inwendige als uitwendige parasieten. De stof is werkzaam tegen de microfilariae van de nekworm (Onchocerca spp), grote bloedworm en larven, spoelworm en larven, longworm en larven , paardenhorzel inclusief eerdere stadia in mondholte, maagwormen, haarworm, veulenworm en de kleine bloedworm [1,15,18]. Ivermectine is niet werkzaam tegen de lintworm en leverbot en dood daarnaast de ingekapselde kleine bloedwormen niet.

Moxidectine

Moxidectine is werkzaam tegen de (ingekapselde) kleine bloedworm, grote bloedworm (larven), veulenworm (larven), spoelworm (larven), aarsworm (larven), haarworm, maagworm, veulenworm en paardenhorzel [14]. Ook zou het daarnaast volgens een onderzoek werkzaam moeten zijn tegen de microfilariae van de nekworm [2].

Fenbendazol

Fenbendazol behoort tot de benzimidazolen en is werkzaam tegen de spoelworm, aarsworm, grote en kleine bloedworm, maagdarmwormen en veulenworm. Daarnaast is het ook werkzaam tegen (ingekapselde) kleine bloedwormlarven [3], grote bloedworm larven en de spoelworm larven [19].

Praziquantel

Praziquantel is alleen werkzaam tegen de lintworm. Hierdoor zit praziquantel dan ook vaak samen met een andere stof in een ontwormingsmiddel, zoals bij “Equest Pramox” en “Eqvalan duo”.

Pyrantel

Pyrantel is werkzaam tegen de aarsworm, grote en kleine bloedworm en spoelworm. Daarnaast is pyrantel werkzaam tegen de lintworm, wanneer je een dubbele dosis geeft. Pyrantel werkt, in tegenstelling tot moxidectine en fenbendazol, niet tegen de ingekapselde kleine bloedworm larven [16].

Resistentie

Bloedwormen

Van de grote bloedworm is geen resistentie bekend tegen de ontwormingsmiddelen. De kleine bloedworm daarentegen is veelal resistent tegen fenbendazol en pyrantel. Daarnaast zijn er ook al enkele gevallen bekend van resistentie tegen ivermectine en moxidectine [7].

Spoelworm

Er heerst bij de spoelworm wereldwijde resitentie tegen ivermectine en moxidectine. Deze resisitentie is ook in Nederland vastgesteld [9]. Daarnaast zijn er al enkele gevallen gemeld van een verminderde werking van pyrantel [6,7,8].

Aarsworm

Er zijn meerdere gevallen bekend waarbij er een verminderde/geen werkzaamheid is waargenomen van ivermectine en moxidectine tegen de aarsworm [10, 11]. Daarnaast is er een wisselende werkzaamheid van pyrantel vastgesteld[13].

Er zijn gelukkig verder geen andere wetenschappelijke studies, die ik heb kunnen vinden, over resistentie bij de andere wormsoorten. Wel kan het natuurlijk altijd het geval zijn dat er bij jouw paard wel andere wormsoorten zijn, die resistent zijn tegen één of meer van de ontwormingsmiddelen. Het is dan ook altijd raadzaam om door middel van mestonderzoek te controleren of het desbetreffende ontwormingsmiddel die je gebruikt hebt, werkzaam is geweest tegen de aanwezige wormsoort(en).

Welk ontwormingsmiddel moet ik kiezen?

Door te kijken naar de werkzaamheid van de verschillende ontwormingsmiddelen en de mogelijke resistentie, is het mogelijk om een keuze te maken tussen de verschillende ontwormingsmiddelen ter behandeling van een bepaalde wormsoort.

Kleine bloedworm

Aan de hand van de voorkomende resistentie van de kleine bloedworm tegen fenbendazol en pyrantel, is het het beste om te kiezen tussen ivermectine en moxidectine. Zelf zou mijn keuze vallen op moxidectine omdat deze tevens werkzaam is tegen de ingekapselde larven.

Grote bloedworm

Fenbendazol, pyrantel, moxidectine en ivermectine werken alle vier tegen de grote bloedworm. Omdat er bij de grote bloedworm nog geen resistentie is vastgesteld tegen één van de ontwormingsstoffen, kunnen alle vier de stoffen gebruikt worden om een grote bloedwormbesmetting mee te behandelen.

Leverbot

Zoals je misschien wel hebt opgemerkt, werken ivermectine, moxidectine, pyrantel en fenbendazol niet tegen de leverbot. Het beste is om met je dierenarts te overleggen over de juiste behandeling wanneer er een leverbot besmetting bij je paard is gediagnosticeerd.

Spoelworm

Net zoals bij de kleine bloedworm, heerst er bij de spoelworm veel resistentie. Hierdoor zijn ivermectine en moxidectine amper meer werkzaam tegen de spoelworm. Ook tegen pyrantel zijn al de eerste gevallen van resistentie waargenomen. Om de spoelworm te behandelen, kan je het beste voor pyrantel of fenbendazol kiezen.

Longworm

De stof ivermectine is werkzaam tegen de longworm. De andere stoffen staan niet geregistreerd (zover ik weet) als werkzaam tegen de longworm, waardoor een longworm besmetting dan ook behandeld moet worden met ivermectine.

Haarworm

Moxidectine en ivermectine zijn beide werkzaam tegen de haarworm. Wanneer je dan ook alleen de haarworm wilt behandelen, kan je voor één van deze twee stoffen kiezen.

Aarsworm

Voor de aarsworm kan je het beste fenbendazol kiezen [13], omdat er bij pyrantel een wisselende werking is vastgesteld en bij ivermectine en moxidectine al een aantal keer een gebrek aan werkzaamheid is vastgesteld. Ter behandeling van de aarsworm kan je dan ook het beste voor fenbendazol kiezen.

Fenbendazol > pyrantel > ivermectine/moxidectine [13].

Maagworm

Zowel ivermectine als moxidectine zijn werkzaam tegen de maagworm (Habronema muscae). Ter behandeling van de maagworm moet er dan ook een keuze gemaakt worden tussen deze twee middelen.

Nekworm

Moxidectine staat in de bijsluiter niet geregistreed als werkzaam tegen de microfilariae van de nekworm. Echter is er uit verschillende onderzoeken wel werkzaamheid van moxidectine tegen de microfilariae van de nekworm vastgesteld en zou moxidectine misschien zelfs nog wel de beste keuze zijn tegen de microfilariae, omdat moxidectine volgens een onderzoek, in vergelijking tot ivermectine, geen dermale reacties (o.a. jeuk) na de behandeling zou veroorzaken [2]. Om de microfilariae van de nekworm te kunnen behandelen, kan je kiezen tussen ivermectine en moxidectine.

Paardenhorzel

Zowel moxidectine als ivermectine zijn werkzaam tegen de larvale stadia van de paardenhorzel. Echter is er uit een oud onderzoek naar voren gekomen dat moxidectine minder effectief is dan ivermectine tegen L3 larven van de paardenhorzel [12]. Aan de hand van dit onderzoek heeft ivermectine dan ook de voorkeur.

Gevaren van ontworming

Over het algemeen is het ontwormen van een paard met een ontwormingsmiddel veilig, zolang je je houdt aan de bijsluiter en de dosis goed afstemt op het gewicht van het paard. Echter kan het voorkomen dat na recente ontworming larvale cyathostominose of (verstoppings)koliek ontstaat.

Kijk uit met nachtschade!

Belangrijk om te weten, is dat er uit een onderzoek is gebleken dat wanneer een paard zowel de giftige planten van de nachtschadefamilie als ivermectine binnenkrijgt, de kans op vergiftiging vergroot wordt. Ondanks dat de paarden in het onderzoek een juiste hoeveelheid ivermectine toegediend kregen, liepen zij toch een ivermectine vergiftiging op [5]. Kijk je weide en hooi dan ook nog eens extra na op nachtschadeplanten, wanneer je van plan bent je paard met ivermectine te ontwormen!

Pas op met je hond!

Ontwormingsmiddelen voor paarden kunnen giftig zijn voor honden. Laat dan ook eventueel je hond even een paar dagen thuis, wanneer je je paard recent hebt ontwormd!

Ontworming bij veulens

Wanneer je een veulen wilt ontwormen, is het belangrijk om in je achterhoofd te houden dat moxidectine pas gebruikt mag worden bij paarden boven de 4 maanden oud [14]. Het combi-product van moxidectine en praziquantel mag zelfs niet gebruikt worden bij veulens jonger dan 6,5 maanden [17].

Overleg altijd goed met je dierenarts over het gebruik van een ontwormingsmiddel en laat de mest nakijken op de aanwezigheid van de verschillende wormsoorten. Zoals je hebt kunnen lezen is er geen enkele stof geschikt ter behandeling van alle mogelijke wormsoorten. Het is hierdoor dan ook belangrijk dat je weet welke wormen er in je paard aanwezig zijn en welke behandeld moeten worden. Om de werkzaamheid te controleren is het handig om de mest te laten testen na een eventuele ontworming (wanneer is afhankelijk van het gebruikte ontwormingsmiddel), zodat je zeker weet dat het middel ook zijn werk heeft gedaan.

Zorg ervoor dat je het gewicht van je paard weet, zodat je de ontworming goed kunt doseren. Overdosering, met name bij kleine paarden, kan gevaarlijk zijn!

Voor vragen en/of opmerkingen neem dan gerust contact met mij op!

#wormen #ontworming #ivermectine #moxidectine #pyrantel #praziquantel #fenbendazol

bronnen

Britt, D.P., Preston, J.M. (1985). Efficacy of ivermectin against Dictyocaulus arnfieldi in ponies. Vet. Rec., 116(13), 343-5. https://doi.org/10.1136/vr.116.13.34
Mancebo, O.A., Verdi, J.H., Bulman, G.M. (1997). Comparative efficacy of moxidectin 2% equine oral gel and ivermectin 2% equine oral paste against Onchocerca cervicalis (Railliet and Henry, 1910) microfilariae in horses with naturally acquired infections in Formosa (Argentina). Vet. Parasitol., 73(3-4), 243-8. https://doi.org/10.1016/s0304-4017(97)00136-2
DiPietro, J.A., Klei, T., Reinemeyer, C. (1997). Efficacy of fenbendazole against encysted small strongyle larvae.
Rubilar, L., Cabreira, A., Giacaman, L. (1988). Treatment of Fasciola hepatica infection in horses with triclabendazole. Vet. Rec., 123(12), 320-1. https://doi.org/10.1136/vr.123.12.320
Norman, T.E., Chaffin, M.K., Norton, P.L., Coleman, M.C., Stoughton, W.B., Mays, T. (2012). Concurrent ivermectin and Solanum spp. toxicosis in a herd of horses. J. Vet. Intern. Med., 26(6), 1439-42. https://doi.org/10.1111/j.1939-1676.2012.00996.x
Hautala, K., Näreaho, A., Kauppinen, O., Nielsen, M.K., Sukura, A., Rajala-Schultz, P.J. (2019). Risk factors for equine intestinal parasite infections and reduced efficacy of pyrantel embonate against Parascaris sp. Vet. Parasitol., 273, 52-59. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2019.08.004
Peregrine, A.S., Molento, M.B., Kaplan, R.M., Nielsen, M.K. (2014). Anthelmintic resistance in important parasites of horses: does it really matter? Vet. Parasitol., 201(1-2), 1-8. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2014.01.004
Martin, F., Höglund, J., Bergström, T.F., Karlsson Lindsjö, O., Tydén, E. (2018). Resistance to pyrantel embonate and efficacy of fenbendazole in Parascaris univalens on Swedish stud farms. Vet. Parasitol., 264, 69-73. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2018.11.003
Boersema, J.H., Eysker, M., Nas, J.W.M. (2002). Apparent resistance of Parascaris equorum to macrocylic lactones. Vet. Rec., 150, 279-281. https://doi.org/10.1136/vr.150.9.279
Sallé, G., Cortet, J., Koch, C., Gascogne, T., Reigner, F., Cabaret, J. (2016). Ivermectin failure in the control of Oxyuris equi in a herd of ponies in France. Vet. Parasitol., 15(229), 73-75. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2016.09.020
Wolf, D., Hermosilla, C., Taubert, A. (2016). Oxyuris equi: lack of efficacy in treatment with macrocyclic lactones. Vet. Parasitol, 17;201(1-2):163-8. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2013.12.009
Xiao, L., Herd, R.P., Majewski, G.A. (1994). Comparative efficacy of moxidectin and ivermectin against hypobiotic and encysted cyathostomes and other equine parasites. Vet Parasitol., 53(1-2), 83-90. https://doi.org/10.1016/0304-4017(94)90020-5
Reinemeyer, C.R., Nielsen, M.K. (2014). Review of the biology and control of Oxyuris equi. Equine Veterinary Education, 26, 584-591. https://doi.org/10.1111/eve.12218
Bijsluiter ‘Equest gel voor oraal gebruik 18,92mg/g Gel voor oraal gebruik voor paarden en pony’s’, Zoetis Belgium SA, januari 2018.
Bijsluiter ‘Noromectin 1,87% oral paste for horses’, Norbrook Laboratories Limited, februari 2013.
Bijsluiter ‘ Strongid-p pasta’, Zoetis, 29 augustus 2013.
Bijsluiter ‘Equest pramox’, Zoetis, 2-4-2019.
Bijsluiter ‘Eraquell’, Virbac, 18 februari 2016.
Bijsluiter ‘Panacur Equine Guard, 100 mg/ml, suspensie voor oraal gebruik’, Intervet, januari 2020.