Psyllium, het middel ter preventie van zandkoliek?

Ter voorkoming en behandeling van zandkoliek, wordt veelal een kuur psyllium aangeraden. Over het geven ervan gaan verschillende adviezen ten ronde. De ene raad enkele eetlepels aan, de ander een goed gevulde drinkbeker en weer een ander een combinatie van psyllium en lijnzaadolie. Welk psyllium supplement is het beste? Wat is de juiste hoeveelheid en kan je beter voor poeder, husk of brokjes kiezen?

Wat is zandkoliek?

Zandkoliek is koliek dat ontstaat doordat het paard zand binnenkrijgt via de voeding, het water of doordat het paard zand eet/likt. Dit zand hoopt zich beetje bij beetje op in de darmen van het paard en kan uiteindelijk zorgen voor een verstopping. Wanneer het paard hevige buikpijn ervaart, die veroorzaakt wordt door zand in de darmen, spreek je van zandkoliek. Naast koliek kan het paard ook andere klachten ondervinden door zand in de darmen, zoals diarree, futloosheid, gewichtsverlies, opgezette buik en ongemak bij het opzadelen en rijden (logisch natuurlijk, wanneer je last hebt van je buik).

Wat is psyllium?

Wanneer we het over psyllium hebben, wordt hiermee de zaden of de zaadhulsels van de Plantago ovata of van de Plantago afra bedoeld. De voedingsvezel in de zaadhulsels heeft een sterk water bindend vermogen, waardoor het veel water opneemt en hierdoor sterk in volume toeneemt. Er bestaan veel verschillende psylliumsupplementen. De supplementen kunnen bestaan uit de hele zaden, uit de gehele zaadhulsels (husk), uit gemalen zaadhulsels (dus als poeder) of uit brokjes (, al dan niet met wat extra toevoegingen). Daarnaast bestaat er ook nog psylliumslobber.

De werking van psyllium

Over de werking van psyllium ten opzichte van zand in de darmen, zijn verschillende wetenschappelijke onderzoeken gepubliceerd. Zo is er onder andere onderzoek gedaan naar de werking van psyllium in vergelijking met magnesiumsulfaat en van olie in vergelijking met psyllium.

Psyllium vs. magnesiumsulfaat

In een onderzoek van 2018 is er onderzoek gedaan naar de werking van psyllium in combinatie met magnesiumsulfaat (MgSO4) voor het verhelpen van zandophopingen. De combinatie werd in dit onderzoek via een sonde toegediend. Uit dit onderzoek is gebleken dat er meer paarden hun zandophoping opruimden, die psyllium + magnesiumsulfaat toegediend hadden gekregen, dan de paarden in de controle groep (,die dus niks extra bij hadden gekregen) [1].

Eerder onderzoek toonde al aan dat de combinatie van magnesiumsulfaat en psyllium effectiever is, dan alleen het toedienen van psyllium of magnesiumsulfaat via een sonde[2].

Naast deze twee onderzoeken, is er ook onderzocht in hoeverre het uitmaakt of de psyllium en/of magnesiumsulfaat door de voeding wordt gegeven of via een sonde wordt toegediend. Hieruit is gebleken dat het toedienen van magnesiumsulfaat en/of psyllium voor een grotere afvoer van zand zorgt, wanneer dit via een sonde wordt toegediend, dan wanneer de psyllium of magnesiumsulfaat via de voeding wordt gegeven[3].

Uit deze drie onderzoeken zou je dus kunnen concluderen dat het toedienen van magnesiumsulfaat plus psyllium, toegediend via een sonde, het meest effectief is voor het verminderen of elimineren van een ophoping zand in de darmen van je paard.

Psyllium + olie

De combinatie van psyllium met olie zou beter werken om het zand af te voeren, dan alleen het toedienen van olie via een sonde [4]. Dit is uit een onderzoek van 2008 naar voren gekomen. Hierbij werd gebruik gemaakt van een groep paarden die 2l olie toegediend kregen en een groep die 2x 500 gram psyllium en 2l olie per dag kregen.

Psyllium in combinatie met pre- en probiotica

In een onderzoek uit 2018 is gekeken of er sprake was van een verhoogde zanduitscheiding, wanneer de paarden in deze studie een combinatie van prebiotica, probiotica en psyllium gevoerd kregen. Uit dit onderzoek is gebleken dat de uitscheiding van zand hoger was in de periode waarin de paarden de combinatie van psyllium met pre- en probiotica gevoerd kregen, dan de periode daarvoor waarin zij dit combinatieproduct niet gevoerd kregen [5].

Zelf heb ik echter mijn twijfels over de uitvoering van deze proef, aangezien de paarden tijdens de proef nog steeds zand konden opnemen uit hun omgeving (en er dus sprake kan zijn van een wisselende zandopname tijdens de proef) en de zanduitscheiding werd bepaald aan de hand van de hoeveelheid zand in een gedeelte van de mest.

Geen werking

In een onderzoek uit 1998 is geen werking van psyllium waargenomen, voor het oplossen van een ophoping zand in de darmen van het paard. De pony's kregen, of alleen hardvoer, of hardvoer in combinatie met psylliumbrokjes, of hardvoer met psylliumpoeder via een sonde. Er werd geen verschil waargenomen tussen de hoeveelheden zand in de darmen na de verschillende behandelingen [6], waardoor psyllium volgens dit onderzoek geen effect heeft op de afvoer van zand. Bij een ander onderzoek is er ook geen werkzaamheid van psyllium waargenomen bij één (van de 14) paarden [9]. Psyllium lijkt dan ook niet altijd de gehoopte werking te hebben.

Conclusie

Eigenlijk weten we nog vrij weinig over de werking van psyllium ten opzichte van zandkoliek bij paarden. De onderzoeken zijn maar bij een klein aantal paarden uitgevoerd en er werden veelal individuele verschillen waargenomen met betrekking tot de werking van de psyllium [1]. In één onderzoek werd zelfs helemaal geen werking waargenomen[6]. Omdat er (voor zover ik weet) nog geen onderzoek is uitgevoerd waarin alle mogelijke opties worden getest en vergeleken, is het dan ook niet te zeggen welke combinatie het beste werkt voor het voorkomen en of behandelen van (een teveel aan) zand in de darmen.

Welke vorm is het beste?

Er is er geen onderzoek gedaan naar welke vorm psyllium (husk, zaad, brokjes of poeder) het meest effectief is bij paarden voor het behandelen van zand in de darmen. Wel is er bij het onderzoek uit 1998 gebleken, dat zowel de husk als de brokjes geen werkzaamheid vertoonden [6]. In andere onderzoeken, waar er gebruik werd gemaakt van de zaadhullen (husk) [1], is juist wel weer een werkzaamheid aangetoond. Hierdoor is het dan ook lastig om te bepalen welke vorm van psyllium het meest effectief is.

Gevaar van psyllium

Slokdarmverstopping

Doordat psyllium uitzet wanneer het in contact komt met water, kan het gebeuren dat de psyllium uitzet in de slokdarm van het paard en het paard hierdoor een slokdarmverstopping krijgt. Dit gebeurt met name wanneer je je paard los psylliumpoeder of -husk voert en je paard wat gretig eet. Ook verder in het lichaam kan het psyllium voor verstoppingen zorgen, door zijn grote wateropneembare en opzwellende capaciteit. Het wordt dan ook veelal aangeraden om psyllium nat te voeren, zodat het niet teveel water onttrekt uit de darmen.

Maagbreuk

Er is een geval bekend van een merrie, die geëuthanaseerd moest worden doordat zij een maagbreuk opliep door obstructie door 2 bezoars gevuld met psyllium. Waarschijnlijk zijn deze bezoars ontstaan doordat zij teveel psylliumbrokjes gevoerd heeft gekregen [7]. Het geven van (teveel) psyllium is dan ook niet zonder gevaren en het is belangrijk dat er een goede afweging wordt gemaakt met betrekking tot de dosering en het aantal keer dat de psyllium gegeven wordt.

Verminderde opname van voedingsstoffen

Naast de bovenstaande punten, zorgt psyllium er ook voor dat bepaalde voedingstoffen, zoals eiwitten, minder goed kunnen worden opgenomen door de darm van het paard [8]. Dit is dan ook handig om rekening mee te houden, wanneer je van plan bent om je paard veelvuldig psyllium te geven.

De juiste dosering

Over de juiste dosering valt te discussiëren. Er is namelijk voor zover ik weet geen onderzoek gedaan naar welke dosering psyllium zowel het meest effectief is als veilig in gebruik. In de onderzoeken die ik hierboven heb benoemd worden steeds andere hoeveelheden gebruikt. Bij het ene onderzoek wordt 0,5gr./kg lichaamsgewicht psyllium gebruikt [5], bij de ander 1gr./kg psyllium husk per dag [1,3, 6] en bij sommige zelfs 2x 500 gram per dag [4]. Voor zolang er geen studie bekend is, waarin wordt getest welke hoeveelheid de meeste effectiviteit heeft, is het lastig om de juiste dosering te bepalen.

Het sterfgeval, die bovenin onder het kopje "maagbreuk" wordt besproken, had voor de derde dag een hoeveelheid van 1,13g/kg psylliumbrokjes gevoerd gekregen, waarvan 72% psylliumhusk was [7]. Dit betekent dat zij 0,81 g./kg psylliumhusk gevoerd kreeg. De in het algemeen in onderzoeken gebruikte 1gr/kg psyllium zou dan ook zomaar voor een fatale afloop kunnen zorgen.

In Nederland wordt over het algemeen 30 tot 200 gram psyllium aangeraden. Deze dosering ligt onder de dosering die het overleden paard gevoerd kreeg. Tevens dan ook onder de dosering die in de besproken onderzoeken gebruikt zijn. In hoeverre deze hoeveelheden werkzaam zijn, is dan ook niet met zekerheid te zeggen. Zelf zou ik mij persoonlijk wel altijd houden aan de aanbevolen dosis en absoluut niet meer geven, omdat een hogere dosis gebruikt wordt in een wetenschappelijk onderzoek, om o.a. een verstopping te voorkomen.

Is psyllium een goed middel ter preventie van zandkoliek?

Als je naar bovenstaande onderzoeken kijkt, lijkt het erop dat psyllium de afvoer van zand in de darmen van het paard stimuleert. Echter bij één onderzoek is er geen verschil in zanduitscheiding waargenomen bij het gebruik van psyllium [6]. Bij een ander onderzoek is bij één (van de 14) paarden ook geen werkzaamheid van psyllium waargenomen [9]. De ophoping zand bij dit paard verdween zodra het paard op een weide werd gezet [9].

Het effect van psyllium is volgens verschillende onderzoeken groter wanneer psyllium wordt gecombineerd met onder andere olie en/of magnesiumsulfaat [1,4, 9]. Hierbij moet wel vermeld worden dat de hoeveelheid magnesium, dat is gebruikt in deze proeven, 1g/kg lichaamsgewicht was en er dus 500 gram aan het gemiddelde paard gegeven zou moeten worden [1,2,3]. Daarnaast werd er bij het onderzoek, waarin ze de werkzaamheid van olie ten opzichte van zandkoliek uittesten, een dosering van 2 liter gebruikt [4]. Om deze hoeveelheden toe te voegen aan een eventuele maandelijkse kuur lijkt mij op zijn zachts gezegd onverstandig.

Psyllium zou gegeven kunnen worden om een zandophoping op te lossen, maar hierbij moet wel rekening gehouden worden dat de dosering, die gebruikt wordt in de onderzoeken, mogelijk niet veilig is en dat het hierdoor dan ook geheel onbekend is of een lagere dosis werkzaam is.

In één van de onderzoeken staat vermeld, dat 20% van de paarden, die gebruikt werden voor het onderzoek, zelf zonder psyllium of andere producten het zand afvoerden[1]. In deze proef hadden de paarden geen toegang tot zand. Het belangrijkste punt ter preventie van zandkoliek is dan ook om de zandopname zoveel mogelijk te beperken.

Al met al weten we eigenlijk (nog) te weinig over het gebruik van psyllium ter voorkoming van zandverstoppingen en zandkoliek. Het is het belangrijkste om de zandopname zoveel mogelijk te beperken, wanneer je zandkoliek wilt voorkomen. Eventueel zou een psyllium supplement kunnen helpen om het zand af te voeren. Over de juiste veilige en effectieve dosering hiervan is echter nog te weinig bekend. Daarnaast is het belangrijk om in je achterhoofd te houden dat psyllium mogelijk niet het gewenste effect geeft en dat zandkoliek nog steeds zou kunnen ontstaan.

Heb je nog vragen en/of opmerkingen over dit artikel? Heb je een foutje gespot of zijn er nieuw ontwikkelingen die je graag met mij wilt delen? Stuur mij dan gerust een berichtje!

Bronnen

1. Niinistö, KE., Ruohoniemi MO., Freccero, F., Raekallio, MR. (2018). Investigation of the treatment of sand accumulations in the equine large colon with psyllium and magnesium sulphate. Vet. J., 238, 22-26. https://doi.org/10.1016/j.tvjl.2018.06.005

2. Niinistö, K, Hewetson, M., Kaikkonen, R., Sykes, B.W., Raekallio, M. (2014). Comparison of the effects of enteral psyllium, magnesium sulphate and their combination for removal of sand from the large colon of horses. The Veterinary Journal, 202(3), 608-611. https://doi.org/10.1016/j.tvjl.2014.10.017

3. Kaikkonen, R., Niinistö, K., Lindholm, T., Raekallio, M. (2016). Comparison of psyllium feeding at home and nasogastric intubation of psyllium and magnesium sulfate in the hospital as a treatment for naturally occurring colonic sand (geosediment) accumulations in horses: a retrospective study. Acta. Vet. Scand, 58(1), 73. https://doi.org/10.1186/s13028-016-0254-z

4. Hotwagner, K., Ben, C. (2008). Evacuation of sand from the equine intestine with mineral oil, with and without psyllium. J. Anim. Physiol. a Anim. Nutr., 92(1), 86-91 https://doi.org/10.1111/j.1439-0396.2007.00713.x

5. Hill, A., Landes, A., Funk, J., Hassel, D. (2008). Fecal sand clearance is enhanced with a product combining probiotics, probiotics, and psyllium in clinically normal horses. Journal of Equine Veterinary Science, 28(2), 79-84. https://doi.org/10.1016/j.jevs.2008.01.004

6. Hammock, P.D., Freeman, D.E., Baker, G.J.(1998). Failure of psyllium mucilloid to hasten evacuation of sand from the equine large intestine. Vet. Surg., 27(6), 547-54 https://doi.org/10.1111/j.1532-950x.1998.tb00530.x

7. Bergstrom TC., Sakai, RR.,& Nieto JE. (2018). Gatastrophic gastric rupture in a horse secondary to psyllium pharmacobezonars. Can. Vet. J., 59(3), 249-253. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5819023/

8. Helmecke, P. & Moreaux, S. & Weeding, J. & Bowman, Janice & Berardinelli, James. (2013). Effects of psyllium supplementation on protein, triglycerides, serum electrolytes and packed cell volume in grazing horses. Journal of Equine Veterinary Science, 33(5), 336. https://doi.org/10.1016/j.jevs.2013.03.042

9. Ruohoniemi, M., Kaikkonen, R., Raekallio, M., Luukkanen, L. (2001). Abdominal radiography in monitoring the resolution of sand accumulations from the large colon of horses treated medically.Equine Vet. J., 33(1), 59-64 https://doi.org/10.2746/042516401776767403